Oparzenie chemiczne oka jest stanem nagłym, w którym o rokowaniu może decydować szybkość rozpoczęcia płukania. Nie czekaj na rozwój bólu ani pogorszenie widzenia – od razu skieruj do oka dużą ilość czystej wody. Po udzieleniu pierwszej pomocy poszkodowany powinien zostać pilnie zbadany przez lekarza.
Oparzenie chemiczne oka pierwsza pomoc – instrukcja bezpiecznego działania krok po kroku
Oparzenie chemiczne może uszkodzić spojówkę, rogówkę i głębiej położone struktury oka. Szczególnie niebezpieczne są zasady znajdujące się między innymi w preparatach do udrażniania rur, środkach do czyszczenia piekarników, cemencie i wapnie. Groźne mogą być również kwasy, rozpuszczalniki, detergenty oraz chemikalia przemysłowe. Najważniejszą czynnością jest natychmiastowe i obfite wypłukanie substancji.
Jak udzielić pierwszej pomocy przy oparzeniu chemicznym oka?
Przy oparzeniu chemicznym oka należy natychmiast rozpocząć płukanie oka dużą ilością czystej, letniej wody lub soli fizjologicznej, najlepiej przez co najmniej 20 minut. Jeśli soczewki kontaktowe można łatwo usunąć, należy je zdjąć podczas płukania. Nie wolno pocierać oka ani próbować neutralizować substancji innym środkiem chemicznym. Po przepłukaniu konieczna jest pilna ocena medyczna, szczególnie gdy utrzymują się ból, zaczerwienienie lub zaburzenia widzenia.
Krok 1. Zadbaj o bezpieczeństwo osoby udzielającej pomocy
Zanim podejdziesz do poszkodowanego, sprawdź, czy w otoczeniu nie ma rozlanej substancji, oparów lub skażonych przedmiotów. Jeżeli są dostępne, załóż rękawiczki ochronne. Nie dotykaj zabrudzonymi dłońmi własnej twarzy i oczu. Przerwij dalszy kontakt poszkodowanego z chemikaliami, ale nie ryzykuj własnego zdrowia. W przypadku uwolnienia gazu lub intensywnych oparów wyprowadź osobę na świeże powietrze, o ile można zrobić to bezpiecznie.
Krok 2. Natychmiast rozpocznij płukanie oka
Nie szukaj specjalnego płynu i nie czekaj na przyjazd ratowników. Użyj pierwszego bezpiecznego źródła czystej wody – kranu, prysznica, butelki albo stanowiska do płukania oczu. Strumień powinien być łagodny, ponieważ silne ciśnienie może dodatkowo podrażnić oko. Płukanie rozpoczęte od razu jest ważniejsze niż rodzaj użytego płynu.
Krok 3. Ustaw głowę we właściwej pozycji
Posadź lub połóż poszkodowanego z głową przechyloną w stronę uszkodzonego oka. Chore oko powinno znajdować się niżej niż zdrowe, aby zanieczyszczona woda nie przepływała do drugiego oka. Kieruj wodę od okolicy nasady nosa na zewnątrz twarzy. Jeżeli substancja dostała się do obu oczu, najłatwiejsze może być płukanie twarzy pod delikatnym strumieniem prysznica. Nie pozwalaj poszkodowanemu odchylać głowy do tyłu i połykać spływającej cieczy.
Krok 4. Przytrzymuj powieki i zachęcaj do mrugania
Ból i skurcz powiek mogą utrudniać oczyszczanie oka. Delikatnie rozchyl powieki czystymi palcami, nie naciskając na gałkę oczną. Poproś poszkodowanego, aby poruszał okiem w różnych kierunkach i regularnie mrugał. Dzięki temu woda łatwiej dociera pod powieki i wypłukuje zalegającą substancję. Jeśli osoba nie pozwala otworzyć oka z powodu bardzo silnego bólu, płukanie kontynuuj tak skutecznie, jak jest to możliwe, i wezwij pomoc.
Krok 5. Usuń soczewki kontaktowe, jeśli można zrobić to łatwo
Soczewka może zatrzymywać substancję na powierzchni oka, dlatego powinna zostać usunięta. Nie przerywaj jednak płukania tylko po to, aby długo szukać soczewki lub próbować wyjąć ją na siłę. Rozpocznij polewanie wodą, a soczewkę usuń, gdy się poluzuje i można zrobić to bez dodatkowego urazu. Nie zakładaj jej ponownie.
Krok 6. Płucz oko przez co najmniej 20 minut
Płukanie powinno być ciągłe i obfite. Nie kończ go po kilku minutach tylko dlatego, że pieczenie chwilowo się zmniejszyło. Jeżeli instrukcja bezpieczeństwa produktu zaleca dłuższy czas, zastosuj się do niej. Przy kontakcie z silnym środkiem żrącym płukanie można kontynuować podczas oczekiwania na zespół ratownictwa lub w drodze do szpitala. Jeśli musisz zmienić miejsce, użyj butelki z wodą albo innego dostępnego źródła, aby ograniczyć przerwy.
Krok 7. Zorganizuj pilną pomoc medyczną
Poproś drugą osobę o wykonanie telefonu, aby nie przerywać płukania. W przypadku silnego środka żrącego, pogorszenia widzenia, bardzo mocnego bólu lub rozległego skażenia dzwoń pod numer 112 albo 999. Po płukaniu poszkodowany nie powinien sam prowadzić samochodu. Zabierz go na SOR lub do miejsca zapewniającego pilną pomoc okulistyczną. Jeśli to możliwe, zabierz opakowanie preparatu, ale tylko wtedy, gdy można zrobić to bezpiecznie.
Czego nie robić po dostaniu się substancji chemicznej do oka?
- Nie pocieraj ani nie uciskaj oka.
- Nie wkraplaj leków, kropli „na zaczerwienienie”, środków znieczulających ani domowych preparatów.
- Nie używaj octu, sody oczyszczonej ani innej substancji w celu „zneutralizowania” chemikaliów.
- Nie przykładaj lodu bezpośrednio do oka.
- Nie zakładaj ciasnego opatrunku i nie zasłaniaj mocno obu oczu.
- Nie odkładaj płukania na czas szukania nazwy preparatu lub telefonu do lekarza.
- Nie uznawaj ustąpienia pieczenia za dowód, że oko nie zostało uszkodzone.
Kiedy natychmiast dzwonić pod numer 112 lub 999?
Wezwanie zespołu ratownictwa medycznego jest szczególnie ważne, gdy doszło do kontaktu z preparatem do udrażniania rur, środkiem do piekarnika, wybielaczem, wapnem, cementem, kwasem, zasadą lub chemikaliami przemysłowymi. Dzwoń również wtedy, gdy poszkodowany gorzej widzi, ma bardzo silny ból, nie może otworzyć oka albo wykazuje objawy zatrucia wziewnego, takie jak duszność, kaszel, zawroty głowy czy zaburzenia świadomości. Pilnej pomocy wymaga też rozległe skażenie twarzy, kontakt substancji z obojgiem oczu oraz zdarzenie dotyczące małego dziecka. Telefon nie może opóźniać rozpoczęcia płukania – najlepiej, aby połączenie wykonała druga osoba.
Co przekazać lekarzowi lub ratownikom?
Poniższa tabela pomaga zebrać informacje przydatne medykom. Nie trzeba opóźniać wyjazdu do szpitala, jeśli któregoś szczegółu nie uda się ustalić.
| Informacja do przekazania | Co może pomóc w jej ustaleniu |
|---|---|
| Nazwa substancji | Etykieta, karta charakterystyki lub zdjęcie opakowania |
| Stężenie preparatu | Informacja umieszczona na opakowaniu produktu |
| Czas zdarzenia | Przybliżona godzina kontaktu chemikaliów z okiem |
| Warunki narażenia | Rozprysk cieczy, pył, aerozol, gaz lub zanurzenie |
| Zastosowana pomoc | Godzina rozpoczęcia i przybliżony czas płukania |
| Dodatkowe narażenie | Kontakt ze skórą, połknięcie preparatu lub wdychanie oparów |
Co może zrobić lekarz po oparzeniu chemicznym oka?
W placówce medycznej personel może kontynuować płukanie i sprawdzić odczyn pH powierzchni oka. Okulista ocenia ostrość wzroku, rogówkę, spojówkę oraz powierzchnię znajdującą się pod powiekami. W razie potrzeby usuwa pozostałości substancji i dobiera leczenie zapobiegające zakażeniu, stanowi zapalnemu lub nieprawidłowemu gojeniu. Zakres leczenia zależy od rodzaju substancji oraz głębokości uszkodzenia, dlatego nie należy samodzielnie stosować kropli pozostałych po wcześniejszych chorobach oka.
FAQ
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z omawianym problemem zdrowotnym. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji z lekarzem.
Czy oparzenie zasadą jest groźniejsze niż oparzenie kwasem?
Silne zasady mogą szybko przenikać w głąb tkanek oka, dlatego często powodują rozległe uszkodzenia. Nie oznacza to jednak, że kontakt z kwasem jest bezpieczny. Każdą nieznaną lub żrącą substancję należy traktować jako potencjalnie niebezpieczną.
Dlaczego oko może boleć dopiero po pewnym czasie?
Nasilenie bólu nie zawsze odpowiada głębokości uszkodzenia. Niektóre chemikalia mogą uszkodzić zakończenia nerwowe, przez co początkowe dolegliwości bywają myląco niewielkie. O potrzebie badania decyduje rodzaj ekspozycji, a nie wyłącznie samopoczucie poszkodowanego.
Czy chemiczne uszkodzenie oka zawsze pozostawia trwałe następstwa?
Nie. Skutki zależą między innymi od rodzaju i stężenia substancji, czasu jej działania oraz szybkości udzielenia pomocy. Niewielkie podrażnienia mogą zagoić się bez trwałych zmian, natomiast głębokie oparzenia mogą prowadzić do bliznowacenia rogówki i zaburzeń widzenia.
Po co lekarz sprawdza pH oka?
Pomiar pH pozwala ocenić, czy na powierzchni oka nadal znajduje się kwas lub zasada. Wynik pomaga personelowi zdecydować, czy konieczne jest dalsze płukanie. Badanie wykonuje się odpowiednimi paskami diagnostycznymi i nie powinno ono zastępować wcześniejszego płukania wodą.
Czy po oparzeniu można ponownie nosić soczewki kontaktowe?
Soczewki można ponownie założyć dopiero po wygojeniu oka i uzyskaniu zgody okulisty. Uszkodzona powierzchnia oka jest bardziej podatna na podrażnienie i zakażenie. Soczewki używane w chwili zdarzenia należy wyrzucić.
Szybkie płukanie chroni wzrok
W przypadku oparzenia chemicznego oka liczy się natychmiastowa reakcja. Rozpoczęcie obfitego płukania ma pierwszeństwo przed szukaniem preparatów, ustalaniem dokładnej nazwy substancji czy organizowaniem transportu. Po zakończeniu pierwszej pomocy konieczna jest pilna ocena medyczna, ponieważ część uszkodzeń może rozwijać się mimo chwilowego zmniejszenia bólu.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- NHS, Eye injuries
- NHS, Acid and chemical burns
- American Academy of Ophthalmology, Treating Acute Chemical Injuries of the Cornea
- Poison Control, Splashed a Poison in Your Eye?
- University Hospital Southampton, Eye Emergency Department
