AED, czyli automatyczny defibrylator zewnętrzny, służy do pomocy osobie z podejrzeniem nagłego zatrzymania krążenia. Urządzenie analizuje rytm serca i informuje, czy potrzebne jest wyładowanie elektryczne. Najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy, rozpoczęcie RKO i użycie AED natychmiast po jego dostarczeniu. Aktualne wytyczne ERC podkreślają, że urządzenie prowadzi ratownika za pomocą komunikatów głosowych lub wizualnych.
Kiedy należy użyć AED?
AED stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Pojedyncze westchnienia, nieregularne łapanie powietrza czy oddech agonalny nie są prawidłowym oddychaniem i mogą występować podczas zatrzymania krążenia. Według wytycznych ERC 2025 już u osoby nieprzytomnej należy bez zwłoki powiadomić służby ratunkowe, a oddech oceniać podczas oczekiwania na połączenie. Jeśli poszkodowany pozostaje nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, trzeba rozpocząć resuscytację.
Jak użyć AED krok po kroku?
Po włączeniu AED należy odsłonić i osuszyć klatkę piersiową poszkodowanego, przykleić elektrody zgodnie z rysunkami na opakowaniu i wykonywać polecenia głosowe urządzenia. Podczas analizy rytmu serca nikt nie powinien dotykać poszkodowanego. Jeśli AED zaleci wyładowanie, należy upewnić się, że wszyscy się odsunęli, a następnie nacisnąć przycisk wyładowania, jeśli urządzenie tego wymaga. Po wyładowaniu lub komunikacie o jego braku od razu kontynuuje się RKO zgodnie z instrukcjami AED.
Krok 1. Sprawdź, czy miejsce jest bezpieczne
Zanim podejdziesz do poszkodowanego, upewnij się, że Tobie, poszkodowanemu ani innym osobom nie grozi dodatkowe niebezpieczeństwo. Może nim być ruch uliczny, ogień, przewody elektryczne lub inne zagrożenie w otoczeniu. Następnie sprawdź reakcję poszkodowanego, zwracając się do niego i delikatnie potrząsając za ramiona. Jeśli nie reaguje, natychmiast przejdź do kolejnych działań.
Krok 2. Zadzwoń pod 112 lub 999 i poproś o AED
Jeśli osoba jest nieprzytomna, wezwanie pomocy powinno nastąpić bez zwłoki. Włącz tryb głośnomówiący, aby móc wykonywać polecenia dyspozytora bez odchodzenia od poszkodowanego. Jeżeli w pobliżu znajdują się inne osoby, wskaż konkretną osobę i poproś ją o przyniesienie AED. W Polsce bezpośrednie zagrożenie życia można zgłosić pod numerami 999 lub 112.
Krok 3. Rozpocznij resuscytację przed dostarczeniem AED
Jeżeli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. U dorosłego uciski wykonuje się w jej środku, z częstotliwością 100–120 na minutę i na głębokość około 5–6 cm. Osoba przeszkolona w wykonywaniu oddechów ratowniczych może stosować schemat 30 uciśnięć i 2 oddechy. Jeśli nie potrafisz lub nie możesz wykonywać oddechów, prowadź ciągłe uciskanie klatki piersiowej.
Krok 4. Włącz AED natychmiast po jego dostarczeniu
Po przyniesieniu defibrylatora otwórz jego obudowę. Część urządzeń uruchamia się automatycznie, a w innych trzeba nacisnąć przycisk zasilania. Od tego momentu postępuj dokładnie według komunikatów głosowych i oznaczeń urządzenia. Nie trać czasu na szukanie dodatkowych ustawień, jeśli AED ich nie wymaga.
Krok 5. Odsłoń klatkę piersiową i przyklej elektrody
Elektrody muszą mieć bezpośredni kontakt ze skórą. Odsłoń klatkę piersiową, wyjmij elektrody z opakowania i przyklej je dokładnie w miejscach pokazanych na rysunkach znajdujących się na elektrodach lub urządzeniu. W standardowym układzie dla osoby dorosłej jedna elektroda trafia na górną prawą część klatki piersiowej, a druga na lewą stronę klatki, poniżej pachy. Jeśli pomaga kilka osób, uciskanie klatki piersiowej powinno być kontynuowane podczas przyklejania elektrod, aby ograniczyć przerwy w RKO.
Krok 6. Odsuń się podczas analizy rytmu serca
Po przyklejeniu elektrod AED rozpocznie analizę rytmu serca. Gdy urządzenie wyda polecenie odsunięcia się, nikt nie może dotykać poszkodowanego. Dotyczy to zarówno ratownika prowadzącego RKO, jak i osób znajdujących się obok. Poczekaj na komunikat urządzenia dotyczący dalszego postępowania.
Krok 7. Wykonaj wyładowanie tylko na polecenie AED
Jeżeli AED stwierdzi rytm wymagający defibrylacji, poinformuje o konieczności wykonania wyładowania. Jeszcze raz sprawdź, czy nikt nie dotyka poszkodowanego. W urządzeniu półautomatycznym należy nacisnąć przycisk wyładowania po odpowiednim komunikacie. Niektóre modele całkowicie automatyczne wykonują wyładowanie samodzielnie po wcześniejszym ostrzeżeniu.
Krok 8. Natychmiast wróć do uciskania klatki piersiowej
Po wykonaniu wyładowania nie sprawdzaj od razu tętna ani nie czekaj na reakcję poszkodowanego. Wznów uciskanie klatki piersiowej i dalej słuchaj poleceń AED. Tak samo należy postąpić, gdy urządzenie poinformuje, że wyładowanie nie jest zalecane. Po określonym czasie AED ponownie poprosi o przerwę w RKO i przeprowadzi kolejną analizę rytmu.
Jak działać, gdy na miejscu jest kilka osób?
Dobra organizacja pozwala ograniczyć przerwy w resuscytacji. Jedna osoba może prowadzić RKO, druga kontaktować się z numerem alarmowym, a kolejna przynieść AED. Po dostarczeniu urządzenia elektrody można przygotowywać i przyklejać w czasie, gdy drugi ratownik nadal uciska klatkę piersiową. Przerwa powinna nastąpić dopiero wtedy, gdy AED wymaga jej do analizy rytmu.
Szczególne sytuacje podczas używania AED
Poniższa tabela dotyczy sytuacji, które mogą utrudnić prawidłowe przyklejenie elektrod lub wzbudzać wątpliwości. Nie zmieniają one podstawowej zasady – w nagłym zatrzymaniu krążenia defibrylacji nie powinno się niepotrzebnie opóźniać.
| Sytuacja | Jak postąpić |
|---|---|
| Mokra klatka piersiowa | Szybko ją osusz przed przyklejeniem elektrod. Nie wykonuj defibrylacji, gdy poszkodowany znajduje się w wodzie lub leży w kałuży. |
| Rozrusznik lub wszczepiony kardiowerter-defibrylator | AED można zastosować, ale elektrody nie powinny znajdować się bezpośrednio nad widocznym lub wyczuwalnym urządzeniem. |
| Silne owłosienie klatki piersiowej | Jeżeli uniemożliwia elektrodom przyklejenie się do skóry, szybko usuń włosy tylko w miejscu potrzebnym do przyklejenia elektrody. |
| Biustonosz | Jeśli nie utrudnia prawidłowego przyklejenia elektrod do odsłoniętej skóry, nie musi być zdejmowany. Jeśli przeszkadza, należy go usunąć. |
| Ciąża | Podejrzenie zatrzymania krążenia wymaga standardowego użycia AED – ciąża nie jest powodem do rezygnacji z defibrylacji. |
Zalecenia dotyczące suchej skóry, implantów, ciąży i prawidłowego kontaktu elektrod wynikają z instrukcji organizacji zajmujących się resuscytacją i pierwszą pomocą.
Jak długo prowadzić RKO z podłączonym AED?
Kontynuuj działania zgodnie z komunikatami urządzenia do czasu, gdy poszkodowany zacznie wykazywać wyraźne oznaki życia i prawidłowo oddychać albo działania przejmie zespół ratownictwa medycznego. AED będzie okresowo zatrzymywać RKO na czas kolejnych analiz rytmu. Jeżeli ratownicy medyczni dotrą na miejsce, przekaż im informacje o wykonanych działaniach i stosuj się do ich poleceń.
Kiedy potrzebna jest pomoc medyczna?
Przy podejrzeniu nagłego zatrzymania krążenia nie ma etapu domowej obserwacji ani oczekiwania na konsultację lekarską. Osoba nieprzytomna wymaga natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112 lub 999.
FAQ
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z omawianym problemem zdrowotnym. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji z lekarzem.
Czy trzeba mieć ukończone szkolenie, aby użyć AED?
Nie. Współczesne publicznie dostępne AED są projektowane tak, aby mogły być obsługiwane również przez osoby bez przygotowania medycznego. Szkolenie z RKO i AED jest jednak bardzo przydatne, ponieważ pomaga szybciej i pewniej działać podczas rzeczywistego zdarzenia.
Czy AED można zastosować u dziecka?
Tak. Aktualne wytyczne ERC przewidują stosowanie AED również u dzieci. U niemowląt i dzieci ważących mniej niż około 25 kg, czyli orientacyjnie do około 8. roku życia, należy włączyć tryb pediatryczny, jeśli urządzenie go posiada. Jeżeli takiej funkcji nie ma, można zastosować standardowy tryb AED zamiast rezygnować z defibrylacji.
Czy AED może wykonać wyładowanie osobie, która go nie potrzebuje?
AED analizuje aktywność elektryczną serca i dopiero na tej podstawie ocenia, czy występuje rytm wymagający defibrylacji. Jeśli urządzenie nie wykryje rytmu do wyładowania, nie zaleci jego wykonania.
Czym różni się AED automatyczny od półautomatycznego?
W AED półautomatycznym ratownik po komunikacie urządzenia naciska przycisk uruchamiający wyładowanie. Model całkowicie automatyczny może wykonać je sam po analizie rytmu i ostrzeżeniu użytkownika. W obu przypadkach należy przede wszystkim stosować się do komunikatów konkretnego urządzenia.
Co trzeba zrobić z AED po jego wykorzystaniu?
Po zakończeniu akcji urządzenie powinno zostać przygotowane do ponownego użycia przez jego właściciela lub opiekuna. Obejmuje to między innymi wymianę wykorzystanych elektrod, sprawdzenie urządzenia oraz uzupełnienie zużytych materiałów zgodnie z instrukcją producenta.
Co warto zapamiętać o bezpiecznym użyciu AED?
W sytuacji zatrzymania krążenia liczy się szybkie rozpoczęcie działań, a nie perfekcyjna znajomość konkretnego modelu defibrylatora. Włącz AED, postępuj zgodnie z jego poleceniami i ograniczaj przerwy w uciskaniu klatki piersiowej do minimum. Aktualne europejskie wytyczne traktują wczesną defibrylację jako integralną część podstawowych zabiegów resuscytacyjnych.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- European Resuscitation Council – European Resuscitation Council Guidelines 2025: Adult Basic Life Support.
- European Resuscitation Council – European Resuscitation Council Guidelines 2025: Paediatric Life Support.
- Resuscitation Council UK – Adult Basic Life Support Guidelines 2025.
- Resuscitation Council UK – Public access defibrillators: A guide for communities, 2026.
- Pacjent.gov.pl – Pogotowie i numer alarmowy.
- American Red Cross – AED Steps oraz materiały dotyczące bezpiecznego korzystania z AED.
- American Heart Association – materiały edukacyjne dotyczące AED i resuscytacji.
