Napięciowy ból głowy a migrena – objawy, diagnostyka i możliwości leczenia

Napięciowy ból głowy i migrena mogą występować nawracająco, ale zwykle różnią się charakterem bólu oraz objawami towarzyszącymi. Ucisk po obu stronach głowy częściej wskazuje na ból napięciowy, natomiast pulsowanie, nudności oraz nadwrażliwość na światło lub dźwięki są bardziej typowe dla migreny. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie i badaniu lekarskim. Nagły, wyjątkowo silny albo nietypowy ból głowy wymaga pilnej oceny medycznej.

Napięciowy ból głowy a migrena – czym się różnią?

Oba zaburzenia należą do pierwotnych bólów głowy, czyli takich, które nie są jedynie objawem innej choroby. Mogą jednak współistnieć u jednej osoby, a łagodniejszy napad migreny niekiedy przypomina ból napięciowy. Dlatego o rozpoznaniu nie decyduje pojedyncza cecha, lecz cały obraz dolegliwości: charakter bólu, czas trwania, nasilenie, wpływ ruchu oraz obecność dodatkowych objawów.

Klasyfikacja ICHD-3 opisuje ból napięciowy jako najczęściej uciskający lub ściskający, łagodny albo umiarkowany i zwykle obustronny. Migrena bez aury częściej ma charakter pulsujący, osiąga umiarkowane lub duże nasilenie i utrudnia zwykłą aktywność. Są to cechy typowe, a nie reguły pozwalające pacjentowi samodzielnie postawić diagnozę.

Jak objawia się napięciowy ból głowy?

Dolegliwość bywa opisywana jako ucisk obręczy, ciasnej opaski albo ciężaru obejmującego czoło, skronie i tył głowy. Ból często występuje po obu stronach, może obejmować również twarz i szyję, a jego natężenie jest najczęściej łagodne lub umiarkowane. Dotykanie skóry głowy albo napiętych okolic karku może powodować tkliwość.

Zwykły spacer, wejście po schodach czy wykonywanie codziennych czynności zazwyczaj nie nasila wyraźnie dolegliwości. Ból może trwać od około 30 minut do wielu godzin, a niekiedy nawet przez kilka dni. Typowemu napięciowemu bólowi głowy nie towarzyszą wymioty, a silne nudności, jednoczesny światłowstręt i nadwrażliwość na dźwięki przemawiają za innym rozpoznaniem.

Jak wygląda napad migreny?

Migrena może powodować pulsujący lub tętniący ból o umiarkowanym albo dużym nasileniu. Często obejmuje jedną stronę głowy, lecz może być także obustronna lub zmieniać stronę między napadami. Dolegliwości zwykle nasilają się podczas ruchu, dlatego chory często ogranicza aktywność i szuka spokojnego, zaciemnionego miejsca.

Napadowi mogą towarzyszyć nudności, wymioty, światłowstręt oraz nadwrażliwość na dźwięki lub zapachy. Niekiedy jeszcze przed bólem pojawiają się zmęczenie, ziewanie, sztywność karku, pragnienie, zmiana apetytu albo nastroju. Typowy napad migreny u osoby dorosłej trwa od 4 do 72 godzin, jeśli nie jest skutecznie leczony.

Czy migrena zawsze występuje z aurą?

Aura dotyczy jedynie części osób z migreną. Najczęściej ma postać stopniowo rozwijających się zaburzeń widzenia, takich jak migające punkty, zygzaki, ubytki pola widzenia lub świetliste linie. Możliwe są również mrowienie, drętwienie albo przemijające trudności z mówieniem.

Typowa aura rozwija się stopniowo, trwa od kilku do kilkudziesięciu minut i zazwyczaj ustępuje w ciągu godziny. Może poprzedzać ból, pojawić się w jego trakcie, a czasami przebiegać bez późniejszego bólu głowy. Pierwszych w życiu zaburzeń widzenia, mowy lub czucia nie należy automatycznie uznawać za aurę, ponieważ podobne objawy mogą występować w innych stanach neurologicznych.

Co może wywoływać oba rodzaje bólu?

Stres, zmęczenie, zaburzenia snu, nieregularne posiłki i zmiana codziennego rytmu mogą poprzedzać zarówno migrenę, jak i napięciowy ból głowy. Nie oznacza to jednak, że są bezpośrednią przyczyną każdego epizodu. Migrena jest chorobą neurologiczną, a nie wyłącznie reakcją na zdenerwowanie czy napięcie mięśni.

U części osób znaczenie mają miesiączka, odwodnienie, alkohol, nadmiar lub nagłe ograniczenie kofeiny oraz zbyt długa przerwa między posiłkami. Pojedynczy atak po określonym produkcie nie potwierdza jeszcze, że jest on wyzwalaczem. Bardziej miarodajny jest powtarzalny związek zapisany podczas kilku napadów.

Przyjmowanie leków doraźnych zbyt często może prowadzić do bólu głowy związanego z nadużywaniem leków. W takiej sytuacji preparat, który początkowo pomagał, zaczyna podtrzymywać lub zwiększać częstotliwość dolegliwości. Bezpieczna liczba dni stosowania zależy od rodzaju preparatu, dlatego częste sięganie po leki przeciwbólowe należy omówić z lekarzem.

Jak rozpoznaje się napięciowy ból głowy i migrenę?

Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne. Lekarz pyta o początek dolegliwości, czas trwania poszczególnych napadów, charakter i lokalizację bólu, jego nasilenie oraz wpływ aktywności fizycznej. Istotne są także nudności, zaburzenia widzenia, nadwrażliwość na bodźce, przyjmowane leki, choroby współistniejące oraz przypadki migreny w rodzinie.

Badanie obejmuje ocenę ogólnego stanu pacjenta oraz badanie neurologiczne. W zależności od sytuacji lekarz może sprawdzić między innymi ciśnienie tętnicze, ostrość wzroku, napięcie mięśni szyi, odruchy, czucie i siłę mięśniową. Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy obecny ból przypomina wcześniejsze napady, czy jest nowy i nietypowy.

Czy przy bólu głowy zawsze wykonuje się tomografię lub rezonans?

Badania obrazowe nie są rutynowo potrzebne przy każdym bólu głowy. Jeśli objawy są typowe dla pierwotnego bólu głowy, pozostają stabilne, a badanie neurologiczne jest prawidłowe, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny zwykle nie służą jedynie potwierdzeniu migreny albo bólu napięciowego.

Obrazowanie rozważa się, gdy występują objawy alarmowe, nieprawidłowości w badaniu neurologicznym albo istotna zmiana wcześniejszego wzorca bólu. Zakres diagnostyki zależy od konkretnej sytuacji. Sam prawidłowy wynik rezonansu nie wyjaśnia każdego bólu, ponieważ migrena i napięciowy ból głowy nie muszą powodować zmian widocznych w takim badaniu.

Dzienniczek bólu głowy – co zapisywać?

Prowadzenie notatek przez kilka tygodni może ujawnić wzorzec, który trudno odtworzyć podczas jednej wizyty. Tabela nie służy do samodzielnego rozpoznawania choroby, lecz do uporządkowania informacji potrzebnych lekarzowi.

Jakie są możliwości leczenia?

Leczenie dobiera się do rozpoznanego rodzaju bólu, liczby dni z dolegliwościami, intensywności napadów, innych chorób oraz przyjmowanych leków. Metoda skuteczna w migrenie nie zawsze będzie właściwa w napięciowym bólu głowy. Znaczenie mają zarówno sposoby doraźne, jak i postępowanie zapobiegające kolejnym epizodom.

Jak leczy się napięciowy ból głowy?

Przy sporadycznych epizodach stosuje się odpowiednio dobrane leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, między innymi paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne. Przed ich użyciem trzeba uwzględnić przeciwwskazania, takie jak choroba wrzodowa, choroby nerek, zaburzenia krzepnięcia, ciąża czy interakcje z innymi preparatami. Opioidy nie są standardowym leczeniem napięciowego bólu głowy.

Pomocne może być uregulowanie snu, ograniczenie długotrwałego napięcia, robienie przerw podczas pracy oraz dopasowana aktywność fizyczna. Przy częstych lub przewlekłych dolegliwościach lekarz może rozważyć leczenie profilaktyczne, na przykład amitryptylinę, albo inne metody dostosowane do pacjenta. Leki profilaktyczne nie działają jak zwykłe tabletki przeciwbólowe i wymagają systematycznego przyjmowania pod kontrolą lekarza.

Jak leczy się napad migreny?

Leczenie doraźne może obejmować odpowiednio dobrany lek przeciwbólowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, lek przeciw nudnościom albo lek swoisty dla migreny, na przykład tryptan. Dostępne są również nowsze preparaty działające na układ CGRP, których zastosowanie zależy od wskazań, dostępności i oceny lekarskiej. Lek najlepiej dobrać z uwzględnieniem nasilenia napadów, szybkości ich rozwoju oraz przeciwwskazań.

Podczas ataku część osób odczuwa poprawę po ograniczeniu światła, hałasu i aktywności. Jeśli napady występują często, są długie albo znacznie utrudniają funkcjonowanie, lekarz może zaproponować leczenie zapobiegawcze. Obejmuje ono różne grupy leków doustnych, terapie ukierunkowane na CGRP, a w określonych przypadkach także toksynę botulinową. Wybór zależy między innymi od postaci migreny, chorób współistniejących, planów związanych z ciążą i wcześniejszych prób leczenia.

Co zrobić, gdy pojawi się ból głowy?

Najpierw należy przerwać czynność, podczas której dolegliwość może stwarzać zagrożenie, na przykład prowadzenie samochodu. Następnie dobrze jest ocenić, czy ból przypomina wcześniejsze epizody i czy nie towarzyszą mu objawy alarmowe. Nowego lub nietypowego bólu nie należy automatycznie traktować jak znanej migreny.

Jeśli dolegliwość ma łagodny, znany przebieg, pomocny może być odpoczynek, nawodnienie i zjedzenie posiłku, jeśli wcześniej został pominięty. Lek doraźny powinien być stosowany zgodnie z ulotką oraz wcześniejszymi zaleceniami lekarza. Przy wątpliwościach dotyczących przeciwwskazań lub łączenia preparatów należy skonsultować się z farmaceutą.

Na wizytę dobrze zabrać dzienniczek bólu i listę wszystkich leków, również tych dostępnych bez recepty. Lekarzowi można powiedzieć, ile dni w miesiącu występuje ból, ile dni przyjmowane są lecuki i jak dolegliwość wpływa na pracę, sen oraz codzienne obowiązki. Takie dane są często bardziej użyteczne niż ogólne stwierdzenie, że głowa boli „często”.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Planowej konsultacji wymagają nawracające bóle pojawiające się kilka razy w miesiącu, stopniowo zwiększające częstotliwość lub utrudniające codzienne funkcjonowanie. Wizyta jest również wskazana, gdy dotychczas skuteczne leczenie przestaje pomagać, konieczne jest częste przyjmowanie leków albo ból zmienił swój charakter. Migrenowy napad trwający ponad 72 godziny oraz aura utrzymująca się dłużej niż godzinę również wymagają pilnej porady medycznej.

Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga ból, który:

• pojawił się nagle i osiągnął maksymalne nasilenie w ciągu sekund lub minut,
• wystąpił z osłabieniem kończyny, opadaniem twarzy, zaburzeniami mowy, świadomości, równowagi lub widzenia,
• towarzyszy mu wysoka gorączka, sztywność karku, drgawki albo nasilona senność,
• rozpoczął się po urazie głowy,
• pojawił się w ciąży lub połogu i jest silny albo nietypowy,
• jest nowy u osoby z chorobą nowotworową, znacznym obniżeniem odporności lub przyjmującej leki przeciwkrzepliwe.

W takiej sytuacji nie należy samodzielnie prowadzić samochodu. Trzeba zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo skorzystać z innej dostępnej formy pilnej pomocy.

FAQ

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z omawianym problemem zdrowotnym. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji z lekarzem.

Czy napięciowy ból głowy może być jednostronny?

Może być silniej odczuwany po jednej stronie, chociaż typowo ma charakter obustronny. Sama lokalizacja nie rozstrzyga o rodzaju bólu. Lekarz bierze pod uwagę również pulsowanie, nasilenie podczas ruchu, czas trwania i dodatkowe objawy.

Czy można mieć jednocześnie migrenę i napięciowy ból głowy?

Tak. Jedna osoba może doświadczać różnych rodzajów bólu głowy, dlatego pomocne jest osobne opisywanie każdego typu napadu. Szczególnie ważne są różnice w czasie trwania, objawach towarzyszących i reakcji na leczenie.

Czy napięcie mięśni szyi oznacza napięciowy ból głowy?

Nie zawsze. Sztywność karku lub dyskomfort szyi mogą pojawiać się także przed napadem migreny albo w jego trakcie. O rozpoznaniu nie powinno decydować wyłącznie wyczuwalne napięcie mięśni.

Czy brak aury wyklucza migrenę?

Nie. Migrena bez aury jest częstą postacią tego zaburzenia. Rozpoznanie może opierać się na charakterze bólu, jego czasie trwania, wpływie ruchu oraz występowaniu nudności lub nadwrażliwości na światło i dźwięki.

Czy pogoda może wywołać migrenę?

Niektóre osoby zauważają zależność między napadami a zmianami pogody, jednak trudno ją potwierdzić na podstawie pojedynczego epizodu. Dzienniczek bólu może pokazać, czy określona zależność rzeczywiście powtarza się niezależnie od snu, stresu i innych czynników.

Czy ból głowy może wynikać z problemów ze wzrokiem?

Nieskorygowana wada wzroku lub długotrwały wysiłek wzrokowy mogą powodować dyskomfort, lecz nie należy przypisywać im każdego nawracającego bólu. Jeśli dolegliwościom towarzyszy pogorszenie widzenia, ból oka, zaczerwienienie lub podwójne widzenie, potrzebna jest konsultacja medyczna.

Co warto zapamiętać o obu rodzajach bólu?

Napięciowy ból głowy a migrena różnią się przede wszystkim charakterem dolegliwości, reakcją na aktywność oraz obecnością objawów towarzyszących. Żadna pojedyncza cecha nie daje jednak pewnego rozpoznania. Dzienniczek bólu pomaga wychwycić wzorzec napadów i ułatwia lekarzowi dobór dalszego postępowania. Szczególnej uwagi wymagają dolegliwości nowe, nietypowe, coraz częstsze lub słabo reagujące na dotychczasowe leczenie. Nagły i wyjątkowo silny ból albo objawy neurologiczne są wskazaniem do natychmiastowej pomocy.

Ważne:

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.

Źródła:

• International Headache Society, International Classification of Headache Disorders – Migraine.
• International Headache Society, International Classification of Headache Disorders – Tension-type headache.
• National Institute for Health and Care Excellence, Headaches in Over 12s: Diagnosis and Management, wytyczne CG150.
• NHS, Migraine.
• NHS, Tension Headaches.
• American Headache Society, Headache and Migraine Resources for Primary Care.