Tympanometria jest krótkim badaniem, które pomaga ocenić ruchomość błony bębenkowej oraz funkcjonowanie ucha środkowego. Wynik ma postać wykresu nazywanego tympanogramem. Jego kształt może wskazywać między innymi na nieprawidłowe ciśnienie, obecność płynu za błoną bębenkową lub zmienioną ruchomość struktur ucha.
Na czym polega tympanometria ucha?
Podczas badania do przewodu słuchowego wprowadza się niewielką sondę zakończoną miękką końcówką. Urządzenie podaje dźwięk i na krótko zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym. Następnie rejestruje, jak na te zmiany reagują błona bębenkowa i kosteczki słuchowe.
Wynik przedstawiany jest jako wykres. Pokazuje on, przy jakim ciśnieniu układ ucha środkowego osiąga największą ruchomość. Badanie jest obiektywne, ponieważ pacjent nie musi zgłaszać, czy usłyszał dźwięk. Dzięki temu może być wykonywane także u małych dzieci.
Kiedy wykonuje się tympanometrię?
Badanie zleca się najczęściej przy podejrzeniu zaburzeń dotyczących ucha środkowego. Może być pomocne, gdy pojawia się uczucie zatkania ucha, pogorszenie słuchu, nawracający ból, częste zapalenia ucha lub trudności z wyrównywaniem ciśnienia.
U dzieci tympanometria jest często częścią diagnostyki wysiękowego zapalenia ucha środkowego. Płyn zalegający za błoną bębenkową może powodować przytłumienie dźwięków nawet wtedy, gdy dziecko nie ma gorączki ani wyraźnego bólu.
Badanie może również pomóc w ocenie działania trąbki słuchowej, drożności rurki wentylacyjnej oraz stanu błony bębenkowej po infekcji lub zabiegu.
Jak przygotować się do tympanometrii?
Tympanometria nie wymaga pozostawania na czczo ani odstawiania leków. Przed wizytą można normalnie jeść, pić i przyjmować zalecone preparaty.
Trzeba poinformować osobę wykonującą badanie o niedawnym zabiegu w obrębie ucha, rurkach wentylacyjnych, rozpoznanej perforacji błony bębenkowej, wycieku lub nasilonym bólu. Przed pomiarem zwykle przeprowadza się otoskopię, czyli oglądanie przewodu słuchowego i błony bębenkowej.
Duża ilość woskowiny może utrudniać prawidłowe wprowadzenie sondy. Nie należy jednak samodzielnie czyścić ucha patyczkiem, ponieważ można przesunąć woskowinę głębiej lub podrażnić przewód słuchowy.
Jak wygląda przebieg badania?
Pacjent siedzi nieruchomo, a osoba wykonująca badanie dobiera końcówkę odpowiednią do wielkości przewodu słuchowego. Sonda musi szczelnie zamknąć jego wejście.
Podczas pomiaru można odczuwać krótkotrwałe rozpieranie lub zatkanie ucha, podobne do wrażenia pojawiającego się podczas lotu samolotem. Badanie nie powinno powodować bólu.
W czasie pomiaru nie należy mówić, żuć ani poruszać głową. Ruch, płacz lub intensywne przełykanie mogą zakłócić zapis i spowodować konieczność jego powtórzenia. Każde ucho bada się oddzielnie.
Jakie parametry zawiera wynik tympanometrii?
Na wydruku mogą znajdować się różne wartości, zależnie od używanego aparatu.
Ciśnienie szczytowe wskazuje, przy jakim ciśnieniu błona bębenkowa i struktury ucha środkowego wykazują największą ruchomość. Wartość tę zwykle podaje się w dekapaskalach, oznaczanych jako daPa.
Podatność lub admitancja opisuje stopień ruchomości układu ucha środkowego. Zbyt mała podatność może oznaczać zwiększoną sztywność, natomiast bardzo duża – nadmierną ruchomość.
Objętość przewodu słuchowego pomaga ocenić, czy płaski wykres może mieć związek z obecnością płynu w uchu środkowym, perforacją błony bębenkowej, drożną rurką wentylacyjną albo problemem technicznym podczas badania.
Wartości prawidłowe mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta, rodzaju urządzenia oraz częstotliwości tonu sondy. Dlatego nie należy interpretować pojedynczej liczby bez uwzględnienia całego wyniku.
Co oznacza tympanogram typu A?
Tympanogram typu A ma wyraźny szczyt znajdujący się w typowym zakresie ciśnienia i podatności. Taki zapis najczęściej wskazuje na prawidłowe funkcjonowanie ucha środkowego.
Nie oznacza jednak automatycznie, że słuch jest prawidłowy. Niedosłuch może dotyczyć ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego, a wtedy tympanogram może pozostać prawidłowy.
Co oznaczają wyniki typu As i Ad?
Typ As ma niski, płytki szczyt. Może wskazywać na zwiększoną sztywność błony bębenkowej lub łańcucha kosteczek słuchowych. Taki zapis może występować między innymi przy zmianach bliznowatych lub ograniczeniu ruchomości kosteczek.
Typ Ad charakteryzuje się bardzo wysokim szczytem. Może odpowiadać nadmiernej ruchomości błony bębenkowej albo zaburzeniu ciągłości łańcucha kosteczek. Ustalenie przyczyny wymaga oceny otoskopowej i badań słuchu.
Co oznacza tympanogram typu B?
Tympanogram typu B jest płaski i nie ma wyraźnego szczytu. Przy prawidłowej objętości przewodu słuchowego często wiąże się z obecnością płynu w uchu środkowym.
Znaczenie zapisu zależy jednak od objętości przewodu. Duża wartość może pojawić się przy perforacji błony bębenkowej lub drożnej rurce wentylacyjnej. Bardzo mała objętość może wynikać z zatkania przewodu woskowiną, niewłaściwego ułożenia sondy albo oparcia końcówki o ścianę przewodu.
Co oznacza tympanogram typu C?
Typ C ma szczyt przesunięty w stronę ujemnego ciśnienia. Może wskazywać na zaburzoną wentylację ucha środkowego przez trąbkę słuchową.
Taki wynik bywa obserwowany podczas infekcji górnych dróg oddechowych, przy obrzęku błony śluzowej lub w okresie ustępowania zapalenia ucha. Sam wynik typu C nie przesądza o konieczności leczenia. Znaczenie ma nasilenie objawów, czas ich trwania i wynik badania lekarskiego.
Czy tympanometria jest badaniem słuchu?
Tympanometria ocenia mechaniczne funkcjonowanie ucha środkowego, ale nie sprawdza, jak ciche dźwięki pacjent potrafi usłyszeć. Do określenia progu słyszenia służy przede wszystkim audiometria tonalna.
Zależnie od wieku i problemu diagnostykę można uzupełnić o audiometrię słowną, otoemisje akustyczne albo badanie słuchowych potencjałów wywołanych. Prawidłowy tympanogram nie wyklucza więc niedosłuchu.
Tympanometria u niemowląt i małych dzieci
U niemowląt przewód słuchowy i ucho środkowe mają inne właściwości niż u starszych dzieci. Z tego powodu u najmłodszych pacjentów często wykorzystuje się ton sondy o częstotliwości 1000 Hz, natomiast u starszych dzieci i osób dorosłych zazwyczaj stosuje się ton 226 Hz.
Wynik u dziecka ocenia się w odniesieniu do wieku, rozwoju mowy oraz zachowania. Znaczenie ma również to, czy nieprawidłowość dotyczy jednego czy obu uszu i jak długo się utrzymuje.
Co może wpłynąć na wiarygodność badania?
| Sytuacja | Możliwy wpływ na zapis | Postępowanie |
|---|---|---|
| Poruszanie głową lub mówienie | Niestabilny albo przerwany wykres | Zachować nieruchomą pozycję przez kilka sekund |
| Nieszczelne ułożenie sondy | Brak możliwości wykonania pomiaru lub wynik technicznie niewiarygodny | Ponownie dobrać końcówkę i ułożyć sondę |
| Obfita woskowina | Zaniżona objętość przewodu lub brak prawidłowego uszczelnienia | Wykonać otoskopię i ewentualnie oczyścić ucho w bezpieczny sposób |
| Płacz małego dziecka | Zakłócenia ciśnienia i nieregularna krzywa | Powtórzyć pomiar, gdy dziecko będzie spokojniejsze |
| Niedawna zmiana ciśnienia, np. lot | Przejściowe przesunięcie ciśnienia w uchu środkowym | Poinformować osobę wykonującą badanie |
| Niewłaściwy ton sondy u niemowlęcia | Wynik trudny do wiarygodnej interpretacji | Dostosować parametry urządzenia do wieku dziecka |
Jak przygotować dziecko do tympanometrii?
Dziecku najlepiej powiedzieć prostymi słowami, że specjalista przyłoży do ucha małą miękką końcówkę, a urządzenie przez chwilę sprawdzi, jak ucho reaguje na zmianę ciśnienia. Nie trzeba uprzedzać o bólu, ponieważ badanie nie powinno boleć.
Przed wizytą można przećwiczyć spokojne siedzenie bez poruszania głową. Niemowlę często łatwiej zbadać, gdy jest najedzone i odpoczywa na kolanach opiekuna. Dobrze zabrać przedmiot, który pomaga je uspokoić, ale podczas pomiaru nie powinien wydawać dźwięków.
Jeżeli dziecko ma katar lub niedawno przebyło infekcję, trzeba przekazać tę informację przed badaniem. Może ona mieć znaczenie dla interpretacji ciśnienia w uchu środkowym.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacja laryngologiczna jest wskazana, gdy nieprawidłowemu wynikowi towarzyszy pogorszenie słuchu, nawracający ból, wyciek, uczucie stałego zatkania, szumy uszne albo częste zapalenia ucha.
U dziecka uwagę powinny zwrócić problemy z rozumieniem poleceń, głośne ustawianie telewizora, częste dopytywanie, brak reakcji na wołanie oraz opóźnienie rozwoju mowy.
Nagła utrata lub wyraźne pogorszenie słuchu wymaga pilnej konsultacji, zwłaszcza gdy dotyczy jednego ucha albo towarzyszą mu szumy, zawroty głowy lub zaburzenia równowagi. Szybkiej pomocy wymagają także silny ból z wysoką gorączką, krwawienie po urazie, ropny wyciek oraz osłabienie mięśni twarzy.
FAQ:
Czy tympanometrię można wykonać w ciąży?
Tak. Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego ani środków kontrastowych. Jest krótkie i nieinwazyjne, dlatego ciąża sama w sobie nie stanowi przeciwwskazania.
Czy aparat słuchowy trzeba wyjąć przed badaniem?
Tak. Aparat słuchowy należy wyjąć, aby możliwe było prawidłowe umieszczenie sondy w przewodzie słuchowym. Po zakończeniu badania można ponownie go założyć.
Czy krople do uszu wpływają na wynik?
Zależy to od rodzaju preparatu i stanu przewodu słuchowego. Krople mogą pozostawić wilgoć lub substancję utrudniającą szczelne ułożenie końcówki. Nie należy samodzielnie przerywać leczenia — przed badaniem trzeba powiedzieć, jaki preparat jest stosowany.
Czy można zrobić tympanometrię po pływaniu?
Można, ale woda pozostająca w przewodzie słuchowym może utrudniać pomiar. Jeżeli ucho jest wyraźnie mokre lub pojawiło się uczucie zalegania wody, należy poinformować osobę wykonującą badanie.
Czy tympanometria wykrywa przyczynę szumów usznych?
Nie. Badanie może ujawnić zaburzenia w uchu środkowym, które czasami współistnieją z szumami, ale nie określa ich przyczyny. Diagnostyka szumów może wymagać audiometrii i konsultacji laryngologicznej.
Jak długo wynik tympanometrii pozostaje aktualny?
Wynik opisuje stan ucha w chwili badania. Może zmienić się po infekcji, urazie, zabiegu lub ustąpieniu obrzęku trąbki słuchowej. O potrzebie powtórzenia pomiaru decyduje specjalista na podstawie objawów i przebiegu leczenia.
Do zapamiętania
Tympanometria pozwala ocenić funkcjonowanie błony bębenkowej i ucha środkowego. Badanie jest krótkie, obiektywne i zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania.
Typy A, As, Ad, B i C opisują różne kształty wykresu, jednak ich znaczenie zależy również od wartości liczbowych, wieku pacjenta i obrazu błony bębenkowej. Tympanometria nie zastępuje audiometrii, dlatego nieprawidłowy lub niezgodny z objawami wynik może wymagać poszerzenia diagnostyki.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- British Society of Audiology – Recommended Procedure: Tympanometry and Acoustic Reflex Thresholds.
- American Speech-Language-Hearing Association – Childhood Hearing Screening.
- Cleveland Clinic – Tympanometry: Procedure Details and Results.
- NICE – Otitis media with effusion in under 12s.
- American Family Physician – Tympanometry.
