Opaska uciskowa, nazywana również stazą lub opaską taktyczną, może uratować życie przy masywnym krwotoku z kończyny. Powinna być stosowana wyłącznie wtedy, gdy krwawienie z ręki albo nogi jest bezpośrednim zagrożeniem życia. Po jej założeniu należy natychmiast wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 i nie zdejmować opaski samodzielnie.
Kiedy opaska uciskowa jest potrzebna?
Opaski uciskowej można użyć przy zagrażającym życiu krwotoku z kończyny górnej lub dolnej. Świadczą o nim między innymi nieprzerwany lub gwałtowny wypływ krwi, szybko powiększająca się kałuża krwi, przesiąkanie kolejnych warstw opatrunku albo częściowa lub całkowita amputacja kończyny. Poszkodowany może szybko stawać się blady, osłabiony, splątany lub senny.
W typowych ranach pierwszym działaniem jest mocne uciśnięcie miejsca krwawienia. Opaskę należy zastosować, jeżeli prawidłowy ucisk nie zatrzymuje masywnego krwotoku, nie można go utrzymywać ze względu na inne zagrożenia albo trzeba udzielić pomocy kilku osobom. W przypadku ewidentnie katastrofalnego krwotoku z ręki lub nogi liczy się każda chwila, dlatego nie należy zwlekać z użyciem dostępnej, fabrycznej stazy.
Opaski nie stosuje się profilaktycznie ani przy niewielkich skaleczeniach. Nie jest ona również odpowiednim sposobem tamowania krwawienia z głowy, szyi, klatki piersiowej, brzucha, pachy lub pachwiny.
Instrukcja zakładania opaski uciskowej krok po kroku
Krok 1. Zadbaj o własne bezpieczeństwo
Zanim podejdziesz do poszkodowanego, sprawdź, czy nie zagrażają Ci ruch uliczny, ogień, przewody elektryczne, ostre przedmioty lub agresywny napastnik. Jeśli masz rękawiczki jednorazowe, załóż je. Nie opóźniaj jednak ratowania życia tylko dlatego, że rękawiczki są niedostępne. Poproś konkretną osobę o przyniesienie apteczki, defibrylatora AED lub zestawu do tamowania krwotoków.
Krok 2. Wezwij pomoc
Zadzwoń pod 112 lub 999 albo poleć to wybranej osobie. Powiedz, że doszło do masywnego krwotoku, podaj dokładną lokalizację i poinformuj, z której kończyny wypływa krew. Włącz tryb głośnomówiący, aby jednocześnie wykonywać polecenia dyspozytora. Jeśli jesteś sama, rozpocznij tamowanie krwawienia i wezwij pomoc najszybciej, jak to możliwe.
Krok 3. Odsłoń i oceń miejsce krwawienia
Odsłoń ranę tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne do odnalezienia źródła krwawienia. Możesz rozciąć ubranie, ale nie trać czasu na jego całkowite zdejmowanie. Nie wyciągaj przedmiotu wbitego w ciało, ponieważ może on częściowo ograniczać utratę krwi. Sprawdź również, czy na tej samej kończynie nie ma innych ran.
Krok 4. Wybierz właściwe miejsce założenia
Umieść opaskę około 5–7 cm powyżej rany, po stronie bliższej tułowia. Nie zakładaj jej bezpośrednio na ranę, wystający przedmiot, kolano ani łokieć. Jeżeli dokładnego miejsca urazu nie da się szybko odnaleźć, załóż stazę wysoko na kończynie, ale nie na stawie.
Najlepiej umieścić opaskę bezpośrednio na skórze. W nagłym zagrożeniu można ją jednak założyć na odzież, pod warunkiem że materiał nie jest gruby, a w kieszeni pod opaską nie znajdują się twarde przedmioty.
Krok 5. Mocno zaciśnij opaskę
Przeciągnij taśmę zgodnie z konstrukcją urządzenia i zaciśnij ją możliwie ciasno. Następnie obracaj pręt zaciskowy lub uruchom właściwy mechanizm, aż krwawienie całkowicie ustanie. Samo zmniejszenie wypływu krwi nie wystarcza.
Prawidłowo założona opaska zwykle powoduje silny ból. Nie luzuj jej z tego powodu. Zabezpiecz pręt w uchwycie, aby staza nie poluzowała się podczas oczekiwania lub przenoszenia poszkodowanego.
Krok 6. Sprawdź rezultat
Obserwuj ranę przez kilka sekund. Jeżeli krwawienie nie ustało, mocniej dociągnij mechanizm. Gdy prawidłowo zaciśnięta pierwsza opaska nadal nie wystarcza, załóż drugą tuż nad pierwszą, bliżej tułowia. Nie umieszczaj kolejnej opaski poniżej rany.
Krok 7. Zapisz godzinę założenia
Zanotuj dokładny czas założenia stazy na przeznaczonym do tego polu, kartce albo w widocznym miejscu na skórze poszkodowanego. Przekaż tę informację ratownikom. Nie przykrywaj opaski kocem, bandażem ani ubraniem – powinna pozostać dobrze widoczna.
Krok 8. Opiekuj się poszkodowanym do przyjazdu pomocy
Połóż poszkodowanego, jeśli nie ma przeciwwskazań wynikających z odniesionych obrażeń. Chroń go przed wychłodzeniem, spokojnie informuj o wykonywanych czynnościach i regularnie kontroluj świadomość oraz oddech. Nie podawaj jedzenia, napojów ani leków.
Jeśli osoba straci przytomność, sprawdź oddech. Przy prawidłowym oddechu postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Gdy oddech jest nieprawidłowy lub nie występuje, rozpocznij resuscytację i użyj AED, jeśli jest dostępny.
Różne miejsca krwawienia a sposób udzielenia pomocy
| Miejsce krwawienia | Działanie, które można zastosować |
|---|---|
| Przedramię, ramię, podudzie lub udo | Fabryczna opaska uciskowa może zostać użyta przy krwotoku zagrażającym życiu |
| Pachwina lub pacha | Tamponowanie rany i silny ucisk; standardowa opaska na kończynę nie obejmie źródła krwawienia |
| Szyja | Ostrożny ucisk miejscowy bez obejmowania szyi opaską |
| Klatka piersiowa lub brzuch | Wezwanie pomocy i osłonięcie rany; nie wolno stosować opaski uciskowej |
| Skóra głowy | Bezpośredni ucisk opatrunkiem, o ile nie ma zapadnięcia kości lub wbitego przedmiotu |
| Dłoń lub stopa | Najpierw ucisk bezpośredni; staza jest zarezerwowana dla nieopanowanego, zagrażającego życiu krwotoku |
Czego nie robić po założeniu stazy?
Nie zdejmuj, nie przesuwaj i okresowo nie luzuj opaski. Takie postępowanie może spowodować ponowne, gwałtowne krwawienie. Decyzję o jej usunięciu podejmuje personel medyczny w kontrolowanych warunkach.
Nie próbuj zastępować profesjonalnej stazy cienkim przewodem, sznurkiem, kablem ani drutem. Wąskie materiały mogą poważnie uszkodzić tkanki, a mimo to nie zatrzymać krwotoku. Improwizowane rozwiązanie rozważa się wyłącznie w skrajnej sytuacji, gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia, nie ma fabrycznej opaski, a ucisk rany jest nieskuteczny lub niemożliwy. Należy wtedy wykonywać polecenia dyspozytora numeru alarmowego.
Jak rozpoznać rozwijający się wstrząs?
Po znacznej utracie krwi poszkodowany może mieć bladą, chłodną i wilgotną skórę, przyspieszony oddech, nasilone pragnienie albo narastające osłabienie. Mogą pojawić się niepokój, dezorientacja i stopniowa utrata kontaktu. To oznaki wymagające pilnej pomocy medycznej, nawet jeśli krwawienie udało się już zatrzymać. Nie sadzaj poszkodowanego i nie pozwalaj mu samodzielnie chodzić.
FAQ:
Czy stazę można założyć dziecku?
Tak, jeśli dziecko ma kończynę wystarczająco dużą, aby fabryczna opaska mogła zostać skutecznie zaciśnięta. U bardzo małych dzieci dostępny model może być za duży – wtedy szczególnie ważny jest mocny ucisk rany i wykonywanie poleceń dyspozytora.
Czy założenie opaski zawsze boli?
Skuteczna staza zazwyczaj wywołuje znaczny ból, ponieważ mocno uciska tkanki. Ból sam w sobie nie jest powodem do jej poluzowania. Osobę przytomną należy uprzedzić, że dyskomfort jest spodziewany.
Czy można użyć opaski u osoby przyjmującej leki przeciwkrzepliwe?
Tak. Leki przeciwkrzepliwe mogą nasilać utratę krwi, ale nie zmieniają podstawowych zasad postępowania w krwotoku zagrażającym życiu. Informację o przyjmowanych lekach trzeba przekazać ratownikom.
Czy staza musi być sterylna?
Nie. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia najważniejsze jest szybkie zatrzymanie utraty krwi. Zabrudzonej opaski nie należy jednak używać do ćwiczeń, a później przechowywać jako gotowego wyposażenia ratunkowego.
Czy opaskę użytą podczas szkolenia można umieścić w apteczce?
Lepiej przeznaczyć osobny egzemplarz wyłącznie do ćwiczeń. Wielokrotne zaciskanie może zużywać taśmę, szwy i mechanizm, przez co urządzenie zawiedzie podczas prawdziwego zdarzenia.
Decydujące znaczenie ma zatrzymanie krwotoku
Opaska uciskowa jest środkiem ratunkowym przeznaczonym do masywnego krwotoku z ręki lub nogi, a nie do opatrywania zwykłych ran. Skuteczność zależy od właściwego umiejscowienia, odpowiednio mocnego zaciśnięcia i pozostawienia stazy na miejscu do czasu przejęcia poszkodowanego przez ratowników. Najlepszym przygotowaniem do takiej sytuacji jest praktyczne szkolenie z użyciem treningowej opaski.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- American Red Cross, How to Apply a Tourniquet
- American Red Cross, Life-Threatening External Bleeding
- American College of Surgeons, STOP THE BLEED
- London Ambulance Service NHS Trust, Bystander Bleed Control: A London Joint Position Statement
- National Health Service, First Aid Advice
