Audiometria tonalna pomaga określić, jak ciche dźwięki o różnej wysokości jest w stanie usłyszeć badana osoba. Wynik przedstawia się na audiogramie, czyli wykresie pokazującym progi słyszenia prawego i lewego ucha. Odczytanie osi oraz podstawowych symboli ułatwia zrozumienie wyniku, jednak pełna interpretacja wymaga uwzględnienia objawów i innych badań słuchu.
Czym jest audiometria tonalna?
Audiometria tonalna jest badaniem, w którym ocenia się reakcję pacjenta na czyste tony o różnych częstotliwościach i poziomach głośności. Jej celem jest ustalenie progu słyszenia, czyli najcichszego dźwięku, który badana osoba potrafi wiarygodnie rozpoznać.
Badanie ma charakter behawioralny. Oznacza to, że pacjent sygnalizuje usłyszenie tonu, najczęściej naciskając przycisk lub podnosząc rękę. Wyniki dla każdego ucha zapisuje się na wykresie nazywanym audiogramem.
Kiedy wykonuje się audiometrię tonalną?
Badanie może zostać zlecone osobie, która zauważa, że coraz częściej prosi o powtórzenie wypowiedzi, zwiększa głośność telewizora albo ma trudności ze słyszeniem rozmówcy w grupie. Wykonuje się je również przy podejrzeniu jednostronnego osłabienia słuchu, szumach usznych, uczuciu zatkania ucha lub po nawracających chorobach uszu.
Audiometria jest wykorzystywana także podczas kontroli słuchu u osób pracujących w hałasie, przyjmujących leki potencjalnie ototoksyczne oraz korzystających z aparatów słuchowych. Kolejne audiogramy pozwalają ocenić, czy progi słyszenia pozostają stabilne, czy ulegają zmianie.
Jak przygotować się do audiometrii tonalnej?
Badanie nie wymaga pozostawania na czczo ani zmiany sposobu przyjmowania leków. Przed wizytą dobrze jest zadbać o odpoczynek i unikać bezpośrednio przed badaniem bardzo głośnej muzyki, pracy z hałaśliwymi urządzeniami lub strzelania. Silny hałas może czasowo wpłynąć na czułość słuchu.
Do gabinetu warto zabrać wcześniejsze audiogramy i dokumentację laryngologiczną. Osobie przeprowadzającej badanie należy powiedzieć o bólu, wycieku z ucha, infekcji, zawrotach głowy, urazie głowy, szumach usznych oraz uczuciu pełności w uchu.
Przed rozpoczęciem pomiaru przewód słuchowy może zostać obejrzany za pomocą otoskopu. Pozwala to wykryć między innymi nadmiar woskowiny, stan zapalny lub zmianę w obrębie błony bębenkowej, które mogą mieć wpływ na wynik.
Jak wygląda przebieg badania słuchu?
Audiometrię wykonuje się w odpowiednio wyciszonym pomieszczeniu lub kabinie audiometrycznej. Pacjent otrzymuje słuchawki, przez które podawane są krótkie dźwięki. Każde ucho bada się oddzielnie.
Natężenie tonu jest stopniowo zmniejszane i zwiększane, aż osoba wykonująca badanie ustali najniższy poziom, przy którym pacjent nadal reaguje. Sprawdzane są kolejne częstotliwości – od dźwięków niskich do wysokich.
Podczas testu trzeba reagować także na bardzo ciche, ledwo słyszalne tony. Nie należy jednak naciskać przycisku na podstawie domysłu. Jeżeli dźwięk jest mylony z szumem usznym lub pacjent potrzebuje przerwy, powinien poinformować o tym badającego.
Na czym polega badanie przewodnictwa powietrznego?
W przewodnictwie powietrznym dźwięk podawany przez słuchawki przechodzi przez przewód słuchowy, błonę bębenkową, kosteczki słuchowe i ucho wewnętrzne. Pomiar ocenia więc działanie całej drogi słuchowej do momentu odebrania bodźca.
Jak bada się przewodnictwo kostne?
Za uchem lub na czole umieszcza się specjalny wibrator. Przekazuje on drgania bezpośrednio przez kości czaszki do ucha wewnętrznego, omijając przewód słuchowy i znaczną część ucha środkowego.
Porównanie obu sposobów pomiaru pozwala ocenić, czy zaburzenie może dotyczyć przewodzenia dźwięku przez ucho zewnętrzne lub środkowe, czy raczej odbioru bodźców w uchu wewnętrznym.
Po co stosuje się szum maskujący?
Przy dużej różnicy słuchu między uszami dźwięk skierowany do słabszego ucha może zostać odebrany przez ucho lepiej słyszące. Aby uzyskać wynik rzeczywiście dotyczący badanego ucha, do drugiego ucha podaje się wtedy szum maskujący. Pacjent nadal powinien reagować wyłącznie na właściwe tony.
Jak czytać audiogram?
Audiogram składa się z dwóch osi. Każdy zaznaczony punkt wskazuje próg słyszenia dla konkretnej częstotliwości i jednego ucha. Punkty są zazwyczaj połączone liniami, dzięki czemu można ocenić przebieg krzywej słuchu.
Co oznacza oś pozioma audiogramu?
Na osi poziomej zapisuje się częstotliwość dźwięku w hercach – Hz. Po lewej stronie znajdują się tony niskie, a po prawej wysokie.
Niskie częstotliwości odpowiadają między innymi głębokim dźwiękom i samogłoskom. Częstotliwości wyższe mają znaczenie dla odbierania wielu spółgłosek. Dlatego osoba z pogorszeniem słuchu w zakresie wysokich tonów może słyszeć, że ktoś mówi, ale nie rozpoznawać wszystkich słów.
Co oznacza oś pionowa?
Oś pionowa przedstawia poziom słyszenia wyrażony w dB HL. Najcichsze wartości znajdują się u góry, a głośniejsze na dole.
Punkt położony przy 10 dB HL oznacza, że pacjent rozpoznał bardzo cichy ton. Punkt przy 60 dB HL wskazuje, że ten sam ton musiał zostać podany znacznie głośniej. Dlatego opadająca krzywa oznacza pogorszenie progów słyszenia, a nie ich poprawę.
WHO przyjmuje, że progi wynoszące 20 dB HL lub mniej w obu uszach odpowiadają słuchowi mieszczącemu się w zakresie prawidłowym. Oceniając stopień niedosłuchu, specjalista może obliczyć średnią progów dla częstotliwości ważnych dla rozumienia mowy.
Co oznaczają symbole O i X?
Najczęściej stosowane oznaczenia przewodnictwa powietrznego to:
O – prawe ucho, zazwyczaj oznaczane kolorem czerwonym,
X – lewe ucho, zazwyczaj oznaczane kolorem niebieskim.
Na czarno-białym wydruku kolory mogą być niewidoczne, dlatego podczas odczytywania wyniku trzeba kierować się przede wszystkim symbolami. Przewodnictwo kostne oraz pomiary wykonane z maskowaniem są zapisywane innymi znakami, między innymi nawiasami skierowanymi w prawą lub lewą stronę.
Strzałka przy symbolu może oznaczać, że pacjent nie usłyszał tonu nawet przy najwyższym poziomie dostępnym w urządzeniu. Nie oznacza to automatycznie całkowitej głuchoty, ponieważ wynik dotyczy tylko konkretnej częstotliwości i możliwości danego audiometru.
Co oznacza kształt krzywej na audiogramie?
Krzywa może przebiegać prawie poziomo albo obniżać się w zakresie tonów niskich, średnich lub wysokich. Specjalista sprawdza również, czy jej przebieg jest podobny w obu uszach.
Audiogram opadający w stronę wysokich częstotliwości może występować między innymi przy niedosłuchu związanym z wiekiem lub wieloletnią ekspozycją na hałas. Wyraźne obniżenie progów w jednym zakresie częstotliwości bywa nazywane wcięciem audiometrycznym. Sam kształt krzywej nie wystarcza jednak do rozpoznania przyczyny.
Jak rozpoznać rodzaj niedosłuchu na audiogramie?
Rodzaj niedosłuchu ocenia się, porównując progi słyszenia dla przewodnictwa powietrznego i kostnego. W niedosłuchu przewodzeniowym występuje tzw. rezerwa ślimakowa, czyli różnica między tymi progami, natomiast w niedosłuchu odbiorczym oba są obniżone w podobnym stopniu. Niedosłuch mieszany łączy cechy obu tych zaburzeń.
Niedosłuch przewodzeniowy
W niedosłuchu przewodzeniowym przewodnictwo kostne jest wyraźnie lepsze niż powietrzne. Między wynikami powstaje rezerwa ślimakowa, nazywana też luką powietrzno-kostną.
Taki obraz może wskazywać na utrudnione przewodzenie dźwięku przez przewód słuchowy lub ucho środkowe. Przyczyną może być na przykład zalegająca woskowina, płyn w uchu środkowym albo zaburzenie ruchomości kosteczek słuchowych.
Niedosłuch odbiorczy
W niedosłuchu odbiorczym progi przewodnictwa powietrznego i kostnego są pogorszone w podobnym stopniu. Nie występuje istotna luka powietrzno-kostna.
Taki wynik może być związany z zaburzeniem funkcjonowania ucha wewnętrznego lub dalszej części drogi słuchowej. Audiogram nie określa jednak samodzielnie dokładnego miejsca ani przyczyny uszkodzenia.
Niedosłuch mieszany
W niedosłuchu mieszanym nieprawidłowe są zarówno progi kostne, jak i powietrzne, przy czym przewodnictwo powietrzne pozostaje wyraźnie gorsze. Obraz wskazuje na współistnienie zaburzeń przewodzeniowych i odbiorczych.
Czy prawidłowy audiogram wyklucza wszystkie problemy ze słuchem?
Nie. Audiometria tonalna ocenia wykrywanie prostych dźwięków w cichych warunkach. Nie pokazuje w pełni, jak pacjent rozumie szybką mowę, radzi sobie podczas rozmowy w restauracji ani odróżnia głos od hałasu otoczenia.
Dlatego wynik mieszczący się w normie nie powinien kończyć diagnostyki, jeżeli pacjent nadal zgłasza wyraźne trudności. Konieczna może być ocena rozumienia mowy lub funkcjonowania poszczególnych części układu słuchowego.
Jakie badania mogą uzupełnić audiometrię tonalną?
| Badanie | Na jakie pytanie pomaga odpowiedzieć? | Kiedy może być przydatne? |
|---|---|---|
| Tympanometria | Czy błona bębenkowa i ucho środkowe prawidłowo reagują na zmianę ciśnienia? | Przy uczuciu zatkania ucha, podejrzeniu płynu lub problemu z trąbką słuchową |
| Audiometria słowna | Jak dobrze pacjent rozpoznaje i rozumie słowa? | Gdy trudności komunikacyjne są większe, niż sugeruje audiogram tonalny |
| Otoemisje akustyczne – OAE | Czy komórki słuchowe w ślimaku odpowiadają na dźwięk? | W badaniach przesiewowych oraz wtedy, gdy potrzebna jest obiektywna ocena ucha wewnętrznego |
| Słuchowe potencjały wywołane – ABR/BERA | Jak droga słuchowa przewodzi bodźce do pnia mózgu? | Gdy wynik badania behawioralnego jest trudny do uzyskania albo podejrzewa się problem poza ślimakiem |
| Test mowy w szumie | Jak pacjent rozumie wypowiedzi przy obecności dźwięków tła? | Gdy największe trudności pojawiają się w restauracji, samochodzie lub większej grupie |
Poszczególne badania nie zastępują się wzajemnie. Każde odpowiada na inne pytanie, dlatego zakres diagnostyki dobiera się do objawów i wyniku badania laryngologicznego.
Jak przygotować się do rozmowy o wyniku?
Przed konsultacją dobrze jest zaznaczyć na audiogramie datę badania i sprawdzić, czy wynik dotyczy obu uszu. Warto opisać sytuacje, w których problemy są najbardziej odczuwalne: rozmowę przez telefon, spotkania rodzinne, słuchanie telewizji albo lokalizowanie źródła dźwięku.
Specjaliście należy powiedzieć, czy objawy pojawiły się nagle, czy narastały stopniowo. Istotne są również przebyte choroby uszu, urazy, narażenie zawodowe na hałas i występowanie niedosłuchu w rodzinie.
Podczas wizyty można zapytać, czy wynik wymaga kontroli, jakie badania powinny zostać wykonane w następnej kolejności oraz czy aktualne trudności kwalifikują pacjenta do rehabilitacji słuchu.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Nagła utrata lub wyraźne pogorszenie słuchu rozwijające się w ciągu maksymalnie trzech dni wymaga pilnej pomocy medycznej. Szczególnie ważna jest szybka konsultacja, jeśli objawu nie można wyjaśnić widocznym zatkaniem przewodu słuchowego lub ostrą chorobą ucha. NIDCD zaleca wykonanie audiometrii tonalnej w ciągu kilku dni od wystąpienia niewyjaśnionej nagłej utraty słuchu, a NICE wskazuje na potrzebę natychmiastowej oceny laryngologicznej w przypadku świeżego nagłego niedosłuchu.
Konsultacji wymagają również szybko postępujący niedosłuch, wyraźna różnica między uszami, jednostronny lub pulsujący szum uszny, nawracający wyciek, utrzymujący się ból ucha oraz pogorszenie słuchu z zawrotami głowy.
Natychmiastowej pomocy należy szukać, gdy zaburzeniom słuchu towarzyszą nowe objawy neurologiczne, takie jak osłabienie kończyny, zaburzenia mowy, opadanie części twarzy lub nagłe zaburzenia równowagi.
FAQ
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z omawianym problemem zdrowotnym. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji z lekarzem.
Czy audiometria tonalna boli?
Nie. Podczas badania pacjent jedynie słucha dźwięków przez słuchawki lub odbiera delikatne drgania wibratora kostnego. Badanie jest nieinwazyjne. Dyskomfort może wynikać jedynie z ucisku słuchawek albo z konieczności dłuższego skupienia uwagi.
Czy audiometrię można wykonać w ciąży?
Tak. Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego ani leków i może być wykonywane u kobiet w ciąży. O ciąży warto poinformować personel, zwłaszcza gdy planowane są również inne procedury diagnostyczne.
Czy wynik wykonany dzień po koncercie może być gorszy?
Może się tak zdarzyć. Po ekspozycji na intensywny hałas może wystąpić czasowe podwyższenie progów słyszenia, któremu niekiedy towarzyszy szum lub uczucie przytłumienia dźwięków. Utrzymywanie się takich dolegliwości powinno skłonić do konsultacji.
Jak bada się słuch u małych dzieci?
U dzieci stosuje się metody dopasowane do wieku i możliwości współpracy. Reakcję na dźwięk można połączyć z zabawą, obserwacją odwracania głowy lub wykonaniem prostego zadania. U niemowląt wykorzystuje się przede wszystkim badania obiektywne, takie jak otoemisje akustyczne i ABR.
Czy internetowy test słuchu zastępuje audiogram?
Nie. Test internetowy może pełnić funkcję orientacyjną, ale jego wynik zależy od jakości słuchawek, ustawienia głośności i hałasu w pomieszczeniu. Nie pozwala również wykonać pomiarów kostnych ani prawidłowego maskowania.
Dlaczego niektóre dźwięki podczas badania są powtarzane?
Powtórzenia służą sprawdzeniu, czy reakcje pacjenta są spójne. Próg nie jest ustalany na podstawie pojedynczego naciśnięcia przycisku, lecz na podstawie powtarzalnego rozpoznawania tonu przy danym poziomie.
Do zapamiętania
Audiometria tonalna pozwala zapisać progi słyszenia prawego i lewego ucha w postaci audiogramu. Podczas jego analizy ocenia się częstotliwość, poziom dB HL, symbole uszu, kształt krzywych oraz różnicę między przewodnictwem powietrznym i kostnym.
Wykres dostarcza wielu cennych informacji, ale nie stanowi samodzielnej diagnozy. Wynik powinien zostać zestawiony z objawami, badaniem uszu oraz – w razie potrzeby – dodatkowymi testami audiologicznymi.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- American Speech-Language-Hearing Association – Pure-Tone Testing.
- American Speech-Language-Hearing Association – The Audiogram.
- British Society of Audiology – Recommended Procedure: Pure-Tone Audiometry.
- National Institute for Health and Care Excellence – Hearing Loss in Adults: Assessment and Management.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders – Sudden Sensorineural Hearing Loss.
- World Health Organization – Deafness and Hearing Loss.
- World Health Organization – World Report on Hearing.
