EMG i badanie przewodnictwa nerwowego umożliwiają ocenę pracy mięśni oraz nerwów obwodowych. Wykonuje się je między innymi przy drętwieniu kończyn, zaburzeniach czucia, osłabieniu mięśni lub podejrzeniu ucisku nerwu. Zakres procedury zależy od objawów i nie u każdego pacjenta obejmuje wszystkie dostępne pomiary.
Na czym polegają EMG i badanie przewodnictwa nerwowego?
Elektromiografia, czyli EMG, służy do oceny czynności elektrycznej mięśni. Podczas badania lekarz sprawdza zachowanie mięśnia w spoczynku oraz podczas jego napinania. Umożliwia to ocenę, czy obserwowane zaburzenia mogą wynikać z choroby samego mięśnia, nieprawidłowego unerwienia albo uszkodzenia struktur sterujących jego pracą.
Badanie przewodnictwa nerwowego, nazywane również elektroneurografią, ENG lub NCS, polega na pobudzaniu nerwu krótkimi impulsami i rejestrowaniu powstającej odpowiedzi. Dzięki temu można sprawdzić funkcję nerwów czuciowych, które odbierają bodźce, oraz nerwów ruchowych odpowiedzialnych za pracę mięśni.
Obie metody często wykonuje się podczas jednej wizyty, ponieważ dostarczają różnych, uzupełniających się informacji. W niektórych przypadkach lekarz przeprowadza jednak tylko badanie przewodnictwa albo ogranicza część igłową do kilku starannie wybranych mięśni.
Kiedy lekarz może skierować na badanie?
Diagnostykę elektrodiagnostyczną wykorzystuje się przede wszystkim wtedy, gdy objawy mogą wskazywać na zaburzenie pracy nerwu, mięśnia lub połączenia nerwowo-mięśniowego. Skierowanie może zostać wystawione przy mrowieniu, zaburzeniach czucia, osłabieniu kończyny, zanikach mięśniowych, skurczach, opadaniu stopy albo trudności w wykonywaniu precyzyjnych ruchów dłoni.
Badanie może być pomocne między innymi przy podejrzeniu zespołu cieśni nadgarstka, uszkodzenia nerwu łokciowego, polineuropatii, radikulopatii związanej z uciskiem korzenia nerwowego czy następstw urazu kończyny. Stosuje się je także w diagnostyce niektórych chorób mięśni oraz zaburzeń przewodzenia między nerwem a mięśniem.
Samo skierowanie na EMG nie oznacza rozpoznania konkretnej choroby. Procedura ma pomóc zlokalizować nieprawidłowość i zawęzić dalszą diagnostykę.
Jak przygotować się do EMG i badania przewodnictwa?
Standardowe badanie zazwyczaj nie wymaga pozostawania na czczo. Pacjent może wcześniej zjeść posiłek i pić płyny, o ile pracownia nie przekazała innych zaleceń dotyczących konkretnego rodzaju procedury.
W dniu wizyty należy dokładnie umyć skórę w okolicy, która prawdopodobnie będzie badana. Nie powinno się nakładać kremów, balsamów, olejków ani tłustych kosmetyków, ponieważ mogą one utrudniać przyklejenie elektrod i pogarszać jakość zapisu. Najlepiej wybrać luźne ubranie, które pozwoli łatwo odsłonić ręce, nogi, barki lub plecy.
Przed rozpoczęciem badania należy poinformować personel o:
- przyjmowaniu leków zmniejszających krzepliwość krwi,
- rozpoznanych zaburzeniach krzepnięcia lub małopłytkowości,
- wszczepionym rozruszniku serca, kardiowerterze-defibrylatorze lub neurostymulatorze,
- ciąży,
- świeżych ranach, zakażeniach albo nasilonych zmianach skórnych w badanej okolicy,
- przebytych operacjach i urazach dotyczących badanej kończyny.
Kończyny nie powinny być mocno wychłodzone. Niska temperatura skóry może zmieniać mierzone parametry, dlatego w chłodny dzień dobrze jest zadbać o ciepłe ubranie i nie przychodzić na wizytę z odsłoniętymi dłońmi lub stopami.
Jak przebiega badanie przewodnictwa nerwowego?
Pacjent zajmuje pozycję siedzącą lub leżącą. Osoba wykonująca badanie oczyszcza skórę i umieszcza na niej elektrody rejestrujące. Następnie w wybranych punktach przykłada elektrodę stymulującą, która wysyła krótkie, kontrolowane impulsy elektryczne.
Każdy impuls może powodować szybkie mrowienie oraz niewielki, mimowolny skurcz mięśnia. Pobudzenie jest powtarzane w kilku miejscach wzdłuż badanego nerwu. Aparat zapisuje czas pojawienia się odpowiedzi i jej wielkość, a lekarz porównuje otrzymane wartości z danymi referencyjnymi odpowiednimi dla zastosowanej metody.
Liczba pobudzeń nie jest u wszystkich pacjentów taka sama. Zależy od lokalizacji dolegliwości, rodzaju podejrzewanego zaburzenia oraz wyników uzyskiwanych podczas kolejnych pomiarów.
Jak wygląda EMG igłowe?
W części igłowej lekarz wprowadza do wybranego mięśnia bardzo cienką elektrodę jednorazowego użytku. Nie służy ona do podawania leku ani pobierania krwi. Jej zadaniem jest odbieranie sygnałów elektrycznych wytwarzanych przez włókna mięśniowe.
Najpierw pacjent rozluźnia badaną okolicę. Następnie na polecenie lekarza delikatnie napina mięsień, a później może zostać poproszony o zwiększenie siły skurczu. Elektroda bywa kilkakrotnie przesuwana lub umieszczana w kolejnych mięśniach, aby uzyskać wystarczający zapis.
Wybór mięśni zależy od podejrzewanego miejsca uszkodzenia. Przy objawach dotyczących dłoni lekarz może badać nie tylko przedramię, lecz także mięśnie znajdujące się bliżej barku lub kręgosłupa, jeżeli jest to potrzebne do oceny przebiegu unerwienia.
Czy EMG jest bolesne?
Odczucia są indywidualne. Impulsy elektryczne stosowane w badaniu przewodnictwa mogą być nieprzyjemne, jednak trwają bardzo krótko. Część igłowa wiąże się z wkłuciem oraz możliwością wystąpienia bólu podczas napinania mięśnia.
Silny ból nie jest celem badania. Jeżeli dolegliwości stają się trudne do tolerowania, należy od razu powiedzieć o tym lekarzowi. Czasem możliwa jest zmiana pozycji, krótka przerwa lub modyfikacja zakresu procedury.
Po wyjęciu elektrody może utrzymywać się miejscowa tkliwość przypominająca ból po zastrzyku albo intensywnym wysiłku. Niewielkie zasinienie w miejscu wkłucia również może się pojawić.
Ile trwa badanie?
Czas wizyty zależy przede wszystkim od liczby ocenianych nerwów i mięśni. Prosta diagnostyka jednej okolicy może zakończyć się w ciągu kilkudziesięciu minut. Bardziej rozbudowane badanie kilku kończyn albo różnych poziomów unerwienia może potrwać dłużej niż godzinę.
Nie należy niepokoić się, gdy lekarz rozszerza zakres procedury. Czasami pierwsze pomiary wskazują, że trzeba ocenić dodatkowy nerw lub mięsień, aby dokładniej ustalić miejsce nieprawidłowości.
Jakie znaczenie ma wynik EMG?
Wynik nie jest prostą odpowiedzią „prawidłowy” albo „nieprawidłowy”. Lekarz analizuje układ wielu parametrów, ich rozmieszczenie oraz różnice pomiędzy poszczególnymi nerwami i mięśniami. Znaczenie ma również wiek, wzrost, temperatura kończyny, przebyte urazy i choroby współistniejące.
Badanie może pomóc ustalić, czy zaburzenie dotyczy jednego nerwu, wielu nerwów, korzenia nerwowego, mięśnia albo połączenia nerwowo-mięśniowego. Czasami pozwala także ocenić, czy zmiana jest świeża, czy ma charakter przewlekły.
Nie każdy problem neurologiczny daje odchylenia w standardowym EMG. Prawidłowy zapis nie wyklucza wszystkich możliwych przyczyn bólu, mrowienia czy zaburzeń czucia. Z tego powodu wynik należy zestawić z badaniem neurologicznym, obrazem objawów i ewentualnymi badaniami obrazowymi lub laboratoryjnymi.
Jak czytać określenia pojawiające się w opisie?
| Element wyniku | Co opisuje? | O co można zapytać lekarza? |
|---|---|---|
| Latencja | Czas od pobudzenia nerwu do zarejestrowania odpowiedzi | Czy opóźnienie występuje w jednym miejscu, czy na dłuższym odcinku nerwu? |
| Amplituda | Wielkość odpowiedzi czuciowej albo ruchowej | Czy zmniejszona wartość wskazuje na utratę części sprawnych włókien? |
| Prędkość przewodzenia | Tempo przemieszczania się impulsu | Czy zwolnienie ma charakter miejscowy, czy obejmuje wiele nerwów? |
| Blok przewodzenia | Ograniczenie przechodzenia sygnału na określonym odcinku | Gdzie dokładnie znajduje się nieprawidłowy fragment nerwu? |
| Aktywność spontaniczna | Sygnały rejestrowane w rozluźnionym mięśniu | Czy zapis wskazuje na aktywne uszkodzenie unerwienia? |
| Wzorzec rekrutacji | Sposób uruchamiania jednostek ruchowych podczas skurczu | Czy obraz bardziej odpowiada zaburzeniu nerwowemu, czy mięśniowemu? |
Pojedyncze określenie nie powinno być analizowane samodzielnie. Najważniejszy jest cały wzorzec nieprawidłowości, a nie jedna wartość wyrwana z opisu.
Jak ułatwić lekarzowi właściwy dobór badania?
Przed wizytą dobrze jest przygotować dokładny opis dolegliwości. Zamiast ogólnego stwierdzenia „drętwieje mi ręka”, lepiej wskazać, które palce obejmuje zaburzenie, o jakiej porze się pojawia i jakie czynności je nasilają. Ważna jest też informacja, czy objawy występują stale, napadowo, jednostronnie czy po obu stronach.
Na badanie można zabrać wcześniejsze wyniki konsultacji neurologicznych, opis rezonansu lub tomografii, wypisy ze szpitala i dokumentację dotyczącą operacji. Pomocna jest również aktualna lista leków wraz z nazwami preparatów.
Po uzyskaniu wyniku dobrze jest ustalić, czy wykryta zmiana wyjaśnia zgłaszane dolegliwości, jaki jest jej stopień nasilenia oraz czy potrzebna będzie dalsza diagnostyka. Niekiedy kolejnym etapem jest badanie obrazowe, oznaczenie parametrów laboratoryjnych, konsultacja neurochirurgiczna lub ocena przez innego specjalistę.
Kiedy zgłosić się do lekarza pilnie?
Na planowe EMG nie należy czekać, jeżeli pojawiło się nagłe osłabienie ręki lub nogi, opadnięcie części twarzy, zaburzenie mowy, utrata równowagi, problemy z oddychaniem albo połykaniem. Takie objawy mogą wymagać natychmiastowej pomocy medycznej.
Pilnej konsultacji wymaga również szybko postępujące osłabienie mięśni, nagła utrata czucia po urazie, niemożność poruszania kończyną lub zaburzenie kontroli oddawania moczu i stolca współistniejące z bólem kręgosłupa.
Po EMG należy skontaktować się z lekarzem, gdy w miejscu wkłucia rozwija się narastający obrzęk, rozległy krwiak, silny ból, gorąca i zaczerwieniona skóra albo wydzielina z rany.
FAQ
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z omawianym problemem zdrowotnym. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji z lekarzem.
Czy po EMG można prowadzić samochód?
Standardowe badanie nie wymaga podawania leków uspokajających ani znieczulenia ogólnego, dlatego większość pacjentów może samodzielnie wrócić do domu. Jeżeli jednak po procedurze występuje nasilony ból, zawroty głowy lub osłabienie kończyny, bezpieczniej jest odczekać i poprosić inną osobę o transport.
Czy metalowa proteza lub implant ortopedyczny uniemożliwiają badanie?
Proteza stawu, śruby lub płytki ortopedyczne zazwyczaj nie wykluczają diagnostyki elektrodiagnostycznej. Trzeba jednak powiedzieć o nich osobie wykonującej badanie, zwłaszcza gdy implant znajduje się w ocenianej okolicy.
Czy można wykonać EMG podczas miesiączki?
Miesiączka sama w sobie nie jest typowym przeciwwskazaniem. Wyjątkiem może być bardzo złe samopoczucie lub obfite krwawienie związane z nasileniem objawów anemii. W takiej sytuacji termin warto omówić z pracownią.
Czy wcześniejszy wysiłek fizyczny może utrudnić badanie?
Intensywny trening może powodować ból i zmęczenie mięśni, przez co wykonywanie poleceń podczas części igłowej będzie mniej komfortowe. W dniu badania lepiej unikać dużego wysiłku obejmującego okolicę, która ma zostać oceniona.
Czy podczas EMG wykorzystuje się promieniowanie?
Nie. EMG oraz badanie przewodnictwa nerwowego rejestrują i wywołują sygnały elektryczne, ale nie wykorzystują promieniowania rentgenowskiego.
Czy badanie można powtórzyć?
Tak, jeżeli istnieją wskazania medyczne. Powtórne EMG może służyć do oceny zmian w czasie, postępu regeneracji nerwu albo pojawienia się nowych objawów. Termin kontroli powinien ustalić lekarz, ponieważ zbyt wczesne powtórzenie nie zawsze wnosi dodatkowe informacje.
Jak EMG wpływa na dalsze postępowanie?
Badanie może wskazać, która część układu nerwowo-mięśniowego wymaga dalszej oceny. Wynik pomaga lekarzowi zdecydować, czy potrzebne są kolejne testy, rehabilitacja, obserwacja, konsultacja zabiegowa lub leczenie przyczynowe.
EMG nie zastępuje pełnej diagnostyki, ale często pozwala ją precyzyjniej ukierunkować. Największą wartość ma wtedy, gdy jego opis zostaje odniesiony do objawów, wyników badania fizykalnego i dotychczasowego przebiegu choroby.
Ważne:
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku problemów zdrowotnych, niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących leczenia zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- MedlinePlus, Electromyography and Nerve Conduction Studies
- American Association of Neuromuscular & Electrodiagnostic Medicine, FAQs Before EDX Testing
- American Association of Neuromuscular & Electrodiagnostic Medicine, Reporting the Results of Nerve Conduction Studies and Electromyography
- Kingston and Richmond NHS Foundation Trust, Electromyography and Nerve Conduction Studies
- King’s College Hospital NHS Foundation Trust, Nerve Conduction and Electromyography
- National Center for Biotechnology Information, Nerve Conduction Studies and Electromyography
