Prolaktyna to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową. Jej rola jest najlepiej znana w kontekście laktacji – stymuluje produkcję mleka po porodzie i podtrzymuje ją przez czas karmienia piersią. Prolaktyna reguluje także cykl menstruacyjny, wpływa na płodność i funkcje seksualne, zaś u mężczyzn na poziom testosteronu i dojrzewanie plemników. Zaburzenia wydzielania prolaktyny bywają długo nierozpoznane, ponieważ występujące objawy łatwo przypisać stresowi, przemęczeniu lub innym schorzeniom. Sprawdź, kiedy należy wykonać badanie prolaktyny i co oznacza podwyższony wynik.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
- Prolaktyna reguluje nie tylko laktację, ale też cykl menstruacyjny, płodność i funkcje seksualne.
- Wskazaniami do badania są m.in. nieregularne miesiączki, mlekotok poza laktacją i trudności z zajściem w ciążę.
- Podwyższone stężenie prolaktyny może wynikać z przyjmowania leków, guza przysadki lub chorób metabolicznych.
- Wysoki poziom prolaktyny u kobiet i mężczyzn daje różne, ale charakterystyczne objawy, które warto poznać.
Wskazania do badania prolaktyny
Badanie poziomu prolaktyny zleca się wtedy, gdy objawy lub wywiad kliniczny sugerują zaburzenia jej wydzielania. Lekarz kieruje na oznaczenie przede wszystkim przy:
- nieregularnym cyklu miesiączkowym lub braku miesiączki,
- mlekotoku poza okresem ciąży i laktacji – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn,
- trudnościach z zajściem w ciążę,
- obniżonym libido lub zaburzeniach erekcji u mężczyzn,
- podejrzeniu guza przysadki – prolaktynomy,
- stosowaniu leków mogących podnosić stężenie hormonu, m.in. metoklopramidu, haloperidolu czy risperidonu.
Badanie prolaktyny (dostępne między innymi w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/badanie/prolaktyna-prl-n59) wykonuje się rano, z próbki krwi żylnej, po co najmniej godzinie spokoju po przebudzeniu. Stres, intensywny wysiłek i stosunek płciowy przejściowo podnoszą stężenie prolaktyny – co może zaburzyć wynik. Dlatego lekarz często zleca ponowne oznaczenie, zanim podejmie decyzję diagnostyczną.
Co oznacza podwyższone stężenie prolaktyny?
Hiperprolaktynemia, czyli podwyższone stężenie prolaktyny, może mieć przyczyny fizjologiczne, farmakologiczne lub patologiczne.
Podwyższony poziom prolaktyny w surowicy naturalnie występuje w ciąży i podczas karmienia piersią, jak również po intensywnym wysiłku fizycznym czy w sytuacjach stresowych. Z kolei najczęstszą niefizjologiczną przyczyną jest przyjmowanie niektórych leków: wiele preparatów psychotropowych, przeciwwymiotnych i stosowanych w kardiologii podnosi stężenie prolaktyny jako efekt uboczny. Patologiczne przyczyny hiperprolaktynemii to przede wszystkim prolaktynoma, czyli łagodny guz przysadki wytwarzający nadmierną ilość hormonu, a także niedoczynność tarczycy oraz choroby nerek i wątroby.
Objawy podwyższonego stężenia prolaktyny u kobiet obejmują nieregularne miesiączki lub ich brak, mlekotok, obniżone libido i trudności z płodnością. Część pacjentek zgłasza nadmierną senność, przyrost masy ciała i pogorszenie nastroju. U mężczyzn dominują zaburzenia wzwodu, obniżone libido i ginekomastia.
Wartości referencyjne prolaktyny mogą różnić się w zależności od laboratorium i metody badawczej. Wynik zawsze interpretuje lekarz, uwzględniając objawy kliniczne i warunki pobrania próbki.
Diagnostyka i dalsze postępowanie po badaniu poziomu prolaktyny
Przy utrzymującym się podwyższonym stężeniu prolaktyny, lekarz zazwyczaj zleca rozszerzony panel hormonalny lub kieruje na badanie obrazowe przysadki (rezonans magnetyczny). Wybór metody leczenia zależy od przyczyny hiperprolaktynemii. W przypadku prolaktynomy stosuje się agonistów dopaminy, wśród których lekiem pierwszego wyboru jest kabergolina. Jeśli zaś przyczyną jest przyjmowanie określonych leków, rozważa się modyfikację dotychczasowej terapii lub zastosowanie preparatu alternatywnego. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć przyszłych powikłań, m.in. osteoporozy wynikającej z obniżenia poziomu hormonów płciowych oraz trwałych zaburzeń płodności.
Bibliografia
- Michalik, Z. Bartoszewicz, Prolaktyna – hormon przysadkowy, Postępy Biochemii, 2002, 48(4): 296
- Dolińska, K. Łopata, F. Ryszka, Prolaktyna i inne regulatory wchłaniania wapnia, Annales Academiae Medicae Silesiensis, 2012, 66(1): 52–56
- Lewiński, Endokrynologia – postępy 2023/2024. Część 1: przysadka, tarczyca, przytarczyce, Medycyna Praktyczna, 2024, 9: 64–77
- Ruchała, P. Gut, M. Kałużna i wsp., Endokrynologia – postępy 2024/2025. Część 1: Przysadka, tarczyca i przytarczyce, Medycyna Praktyczna, 2025, 6: 61–73
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/prolaktyna/ (dostęp: 09.06.2026)
Artykuł sponsorowany
